100 pioniersplekken

Door: Robert Stigter, proponent in de PKN

Toen we als dominee 2.0 een kleine schaduw-synode hielden over dit agenda-punt, bleek het een hamerstuk. Wij zijn als jonge theologen uit (vrijwel) alle hoeken van de kerk groot voorstander. Waarom?

Omdat het inmiddels erop of eronder is voor onze kerk. We hebben nu nog een kerk met meer dan 2 miljoen papieren leden, 1800 gemeentes en allerlei in potentie waardevolle instituten als betaalde dominees, een synode, een dienstencentrum vol experts en een eigen universiteit. Door de krimp van het aantal betalende leden blijft daar binnen de kortste keren weinig meer van
over. Sommigen juichen dat toe: weg met de instituten!

Gedeeltelijk hebben ze gelijk. Het instituut kerk is niet hetzelfde als de Kerk, het Lichaam van Christus. Alle instituten die de verkondiging van Jezus evangelie van bekering, geloof, barmhartigheid en rechtvaardigheid in de weg zitten, kunnen maar beter zo snel mogelijk verdwijnen. Maar het instituut PKN biedt ook grote kansen. Juist op het gebied van pionieren.

Uit allerlei onderzoeken blijkt dat kerken grote moeite hebben om in contact te staan met mensen die niet of nauwelijks nog iets van het christelijk geloof weten. En zolang de ontkerkelijking doorgaat, nemen zij rap in aantal toe. Gelukkig zijn er kerken die dwars tegen de stroom van ontkerkelijking in, groeien. Er zijn kerken waar de kerkbanken weer vol raken, waar ook nieuwe generaties leren als christen te leven.

Maar ook de meest ‘succesvolle’ kerken, weten vaak alleen randkerkelijken te bereiken. Mensen die nog iets van geloof hebben meegekregen. Vaak nog als kind gedoopt, van de kerk afgedreven, maar uiteindelijk toch weer binnen gekomen in een kerk met nieuwe vormen en nieuwe taal.

Hoe vaak worden in onze PKN volwassenen gedoopt? Mensen die als kind niet zijn gedoopt, waarvan de ouders niets met de kerk te maken wilden hebben, maar die zelf als spirituele zoekers uiteindelijk bij de kerk aan de deur hebben geklopt, God hebben leren kennen en deel zijn uitmaken van zijn Lichaam?

Ik schat zo in: zelden of nooit. En natuurlijk is het van groot belang om onze kinderen christelijk op te voeden tot ze belijdenis afleggen of ervoor kiezen gedoopt te worden. Natuurlijk is het fantastisch als we randkerkelijken kunnen bereiken. Maar het maaiveld is nog veel groter. Miljoenen mensen in Nederland hebben iets met spiritualiteit, zingeving, zijn op zoek naar ‘iets’. Dat ongeloof de norm wordt, is al decennia lang een achterhaald idee. Geloof is een optie, halleluja!

Maar als deze mensen al bereikt worden door de kerk, voelen zij zich zelden thuis in een bestaande gemeenschap. Wie onze taal en onze gebruiken niet kent, blijft zich vaak een buitenstaander voelen.

Het toverwoord is contextualisatie. Wat van onze manier van kerk-zijn is werkelijk essentieel? Wat is minder essentieel en cultuurgebonden?
Elke bestaande gemeente moet zich dit afvragen. Steeds weer onderzoeken in hoeverre haar vormen vooral fijn zijn voor de eigen kring en in hoeverre er onnodige drempels worden opgeworpen voor de buitenwereld.

Maar zelfs als alle bestaande gemeenten fanatiek met contextualisatie aan de slag gaan, zijn pioniersplekken nodig. Plekken waar weinig tot niets vooraf vaststaat. Waar mensen opnieuw opzoek gaan naar wat het betekent om kerk te zijn, volgelingen van Christus. Er zijn minimaal honderd contexten denkbaar: kerk-zijn met yuppen, kerk-zijn met moslims, kerk-zijn met ouderen, kerk-zijn met mensen met een lager inkomen. Maar ook: kerk-zijn in een wijk vol diversiteit, kerk-zijn in een Vinex-wijk, kerk-zijn in een volledig seculier dorpje. Plekken die gestart worden door mensen die zich willen verbinden aan het instituut PKN. Zodat bestaande en pionierende gemeentes van elkaar kunnen leren en elkaar kunnen inspireren.

De PKN loopt tot nu toe niet voorop op het gebied van pionieren. Dat heeft te maken met ons succes: vrijwel elke stad of dorp valt wel onder een lokale afdeling van de PKN. Pioniers beginnen dus per definitie in de achtertuin van een ander. Dat vraagt om goede samenwerking en transparantie.

Maar de PKN heeft, naar mijn mening, van alle bestaande kerkgenootschappen de meeste potentie om een voorloper te worden op het gebied van pionieren. Wij hebben (nog!) de financiën en mensen voor materiële en immateriële steun vanuit het instituut. Wij hebben een universiteit waar gedegen onderzoek naar al die experimenten kan worden gedaan en waar mensen worden opgeleid die theologisch kunnen reflecteren. Wij hebben interne theologische diversiteit waardoor wij ruimte kunnen bieden aan pioniersplekken die afwijken van ‘zestiende-eeuwse’ of ‘twintigste-eeuwse Amerikaanse’ definities van kerk-zijn.

Tot slot, nog een korte persoonlijk noot. Zelf ben ik bezig met het opzetten van zo’n pioniersplek in een wijk in een stad in Nederland (in het belang van deze pioniersplek hou ik de locatie anoniem). Een wijk waar yuppen, Antilianen, Surinamers, laag opgeleide blanke Nederlanders, studenten en van alles en nog wat dwars door elkaar wonen. Een wijk ook waar kerkgenootschappen slechts zeer beperkt present zijn. Een wijk vol zoekers en spirituelen, vol diaconale en geestelijke nood. Een wijk die een pioniersplek verdient die aansluit bij de vragen en talenten van bewoners. Een pioniersplek waar geëxperimenteerd wordt met een structuur die zowel aan eenheid als diversiteit recht doet. Een plek die mogelijk ook een theoloog nodig heeft die de boel bij elkaar houdt en mensen helpt hier theologisch verantwoord vorm aan te geven. Een plek waarvoor coaching, financiering en begeleiding (vanuit de PKN) essentieel is.

Voor deze wijk, voor ontkerkelijkte dorpen en wijken, voor onbereikte groepen, bevelen wij als dominee 2.0 van harte aan in te stemmen met de start van 100 pioniersplekken!

3 reacties

  1. H.Folkeringa, Arnhem · · Beantwoorden

    Citerend de typering van kerkleden: ‘mensen die niet of nauwelijks nog iets van het christelijk geloof weten’. Het probleem kan mijns inziens zitten in het rationele ‘weten’, in plaats van DOEN. Kerk, toon aan en in de brede samenleving hoe je zaligsprekingen in praktijk brengt, hoe je evangelische humaniteit betracht, de menselijke liefde van Jezus handen en voeten geeft. Worstel met praktische ‘theologie’. Daar schreeuwt de samenleving om, zowel binnen als buiten de kerkgemeenschap. Dit is meer dan groepscultuur, of horizontalisme Zelfverloochening raakt diep en moet dagelijks worden geleerd, persoonlijk en collectief.

    Henk Folkeringa, Arnhem

    praktische theologie

  2. Op de Nacht van de Theologie 2011 stond onderstaande tekst op de suggesties voor het tafelgesprek:
    Waar is de elite en het tuig van de richel?
    Ooit zaten de heren en dames in de kerken in hun rijkversierde banken en zat het tuig op de richel voor het koor.
    Anno 2011 hebben de kerkelijke gemeentes en parochies een kleinburgerlijke stijl gekozen en daarmee niet alleen de jonge ambitieuze mens met ‘wereldse’ stijl in de steek gelaten (behalve op de Zuidas😉, maar ook de lagere sociale klasse.
    We kunnen wel denken dat Nederland geen standen kent, maar de realiteit is anders. Ik pleit voor een strategische diversiteit waarbij voor de elite verschillende speerpunten denkbaar zijn als: Social Media (een ‘Twitterkapel’), klassieke muziek en jazz: (een ‘Bachkapel’, een ‘Jazzkapel’), filosofie (een ‘Erasmuskapel’).
    Andere niet bereikte groepen kunnen wellicht geraakt worden door serieus de muziek van André Hazes, Marco Borsato, Frans Bauer en Elvis Presley op hun liturgische waarde te schatten (een ‘Elviskapel’).
    Fred Omvlee, oprichter SocialSunday.nl, LinkedIngroep Predikanten & Pastores en http://www.elviskapel.nl

  3. Interessante ontwikkeling in de PKN. Voor de Lutheranen zijn deze pioniersplekken misschien de enige reddingsboei binnen dit grotere verband, want juist door het samengaan van de drie tradities dreigt de Lutherse geheel te verdwijnen. Niet doordat de traditie zelf opgaat, maar doordat de hoge verrekeningssleutel het bestaan van de vaak kleinere Lutherse gemeenten onmogelijk maakt. Ik wil graag een lans breken voor deze rijke traditie die in Nederland zich eeuwenlang in de marge heeft weten te handhaven, maar uitgerekend in het broeder/zusterlijk samengaan van het protestantisme totaal weggewalst dreigt te worden.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: