“Er zijn veel gekkere dingen dan geloven in God”

Door: Stefan Paas, hoogleraar Church Planting and Church Renewal aan de Vrije Universiteit

Het is een mooi manifest. Ik herken er ook veel van bij m’n studenten of bij mensen in onze kerk Via Nova (overwegend 35-). In de kern komt het verhaal neer op een missionair verlangen: wij willen straks zo ons werk doen dat wij betekenisvolle bruggen kunnen slaan tussen het christelijk geloof en onze niet-gelovige / niet-kerkelijke leeftijdsgenoten.

En dan volgen er twee klachten:

1. De kerkelijke structuur, de verwachtingen enz. verhinderen ons dit te doen.

2. Onze opleiding bereidt ons hierop niet voor.

Ik ga er even afzonderlijk op in.

De eerste klacht lijkt me te gaan over een gebrek aan facilitering van het verlangen. Dat heeft allerlei aspecten:

– De manier waarop de kerk (bureaucratisch) is georganiseerd, verhindert ondernemersgeest en individueel initiatief

– De verwachtingen die in de kerk heersen t.a.v. predikanten maken dat je al je tijd kwijt bent met bezoeken van ouderen

– Het liturgisch keurslijf verhindert een frisse, eigentijdse, creatieve presentatie van het evangelie

Enzovoort.

Enerzijds ben ik geneigd om te zeggen: dit zal altijd zo zijn. Een bureaucratie verandert niet omdat jij hard gaat roepen dat hij moet veranderen. Men zal je vriendelijk toeknikken, het helemaal met je eens zijn, en je opslokken in het systeem. De enige oplossing hier is: gewoon beginnen, je ruimte innemen, gelijkgestemden opzoeken en samen initiatieven ontplooien. Uiteraard probeer je dan ook zoveel mogelijk steun te genereren binnen het systeem (mandaat van de kerkenraad, het politieke spel spelen, e.d.). Maar ruimte voor creativiteit zul je zelf moeten maken. En echt creatieve / ondernemende mensen zullen dat ook doen. Ook dat is van alle tijden. Je zult echt zelf je plek moeten innemen en opeisen, een plek die dicht bij je verlangen zit. Desnoods moet je die plek maken. Dat kan niemand voor je doen.

Anders gezegd: er is iets misgegaan als je over dertig jaar in de spiegel kijkt en denkt ‘dit is niet het predikantschap dat ik had willen doen’. Juist bureaucratieën hebben de neiging mensen te produceren die hun verlangen naar creativiteit wel verwoorden, maar niet uitvoeren en dan de schuld geven aan het systeem. Maar systemen zijn producten van mensen en een jonge predikant die alleen moppert, maar niet durft, werkt net zo hard mee om dit systeem in stand te houden als een oude predikant die stug de boel tegenhoudt. Sterker nog, veel van die jonge mensen worden later oude predikanten die de boel stug tegenhouden.

Ik weet dat het gemakkelijker gezegd is dan gedaan, maar we leven hier maar één keer en we hebben zelf de verantwoordelijkheid om daar iets van te maken dat zin heeft (uiteraard binnen de mogelijkheden die een mens heeft – ik ben niet van de ‘je kunt alles wat je maar wilt’-club). Dus om een (hopelijk) prikkelende vraag te stellen: zit er in zo’n manifest niet ook wat angst van jonge mensen die zelf geen initiatief durven nemen en zich indekken, met een verwijzing naar ‘anderen’ die het hun moeilijk maken?

Anderzijds denk ik dat in het manifest ook iets zit van: we voelen ons in dit verlangen alleen gelaten. Mooie woorden genoeg, maar kan er iets meer gebeuren vanuit de oudere generaties? Misschien dat Inekes verhaal daarop inspeelt. Zou het helpen als jonge predikanten een paar jaar de tijd kregen om te pionieren? Zou het helpen om hen uit te zenden als ‘zendelingen voor Nederland’ (apostelen, evangelisten, profeten)? Zou het helpen als zij 50% van hun tijd betaald kregen om gekke dingen te doen in de ondernemende sfeer (budget voor research&development?). Zou hun eerste opdracht moeten zijn om een nieuwe gemeente te stichten (in welke vorm dan ook)? Ik zou wel benieuwd zijn waardoor jonge predikanten zich geholpen zouden voelen om hun verlangen in praktijk te brengen.

Kortom, ik zie het probleem, maar het is niet nieuw. Laten jonge predikanten concreet formuleren wat ze graag zouden willen van de kant van het instituut. En laten ze vooral gaan ondernemen: in of buiten de gemeente.

De tweede klacht is volgens mij: we weten niet hoe we ons verlangen moeten realiseren. Het ontbreekt ons aan kennis en skills.

Dat is zeker een probleem van opleidingen. Die leiden jonge theologen niet op voor de hedendaagse samenleving. Er is wel iets aan het veranderen (zie de missionaire master in Kampen), maar het is mondjesmaat. Er zijn ook te weinig theologische docenten die zelf ervaring hebben met missionair werk, terwijl missionaire werkers vaak weer te weinig reflecteren op wat ze doen.

Ook hier zou ik willen vragen: wat denken jonge predikanten nodig te hebben in hun opleiding? Waarop zouden ze zelf de nadruk willen leggen? Persoonlijk denk ik vaak aan een combi van leren en werken. Als mensen eerst gaan ondernemen en tegelijk steeds daarop moeten reflecteren, studeren, interviseren, e.d. is de opbrengst volgens mij groter dan wanneer we proberen mensen helemaal kant en klaar af te leveren en dan aan het werk.

Overigens denk ik dat dit maar ten dele een kwestie is van opleiding. Daaraan moet veel veranderen, dat is duidelijk. Maar het is natuurlijk niet alleen een intellectuele kwestie dat jonge predikanten het blijkbaar moeilijk vinden om over God te praten met hun leeftijdsgenoten. Dat heeft met van alles te maken: met het Nederlander zijn, met gebrek aan taal, met cultuurverlies, met persoonlijke angsten, met karakter, spiritualiteit, noem maar op.

Ook hier denk ik dat het belangrijk is om gewoon initiatieven te ondernemen, daarin veel aanwezig te zijn, en het aandurven om te praten over God. Daar leer je van. Ook van het op je gezicht gaan in dat soort dingen. Maar wat maakt dat uit? In onze cultuur komen mensen desnoods in hun blote kont op tv om aandacht te krijgen en dan mogen wij niet over God praten? Kom nou. Dus enig zelfbewustzijn, enige onbevangenheid van de kant van jonge theologen kan hier ook geen kwaad. Dorret (mijn vrouw) en ik hebben ons al vroeg aangeleerd dat wij gewoon ‘God’ en ‘kerk’ noemen in gesprekken met onze buren. Het is een kwestie van oefening om die taal deel uit te laten maken van je gewone vocabulaire (zonder dat je de indruk wekt dat God in je broekzak zit, natuurlijk). Dat hebben we onze kinderen ook altijd willen leren, ook op school in Amsterdam. Niet te pas en te onpas, maar jij hebt niks om je voor te schamen als je over God praat.

Dus ik zou wel verlangen naar jonge theologen die zich als echte postmoderne burgers onbevangen in de samenleving begeven en daarin ook praten over God, Jezus en het Koninkrijk. Wat kan het bommen als niet iedereen dat begrijpt? Ik hoor de hele dag taal om me heen waar ik niks van begrijp – over computers vooral… En wat kan het schelen als mensen er vreemd van opkijken. Ik kijk vreemd op van een artikel, zoals vandaag in De Volkskrant waarin prostitutie wordt vergeleken met bouwvakken, door een weldenkende burger.

Er zijn veel gekkere dingen dan geloven in God, zou ik zeggen.

3 reacties

  1. Ik vind het een mooi stuk Stefan. Twee jaar geleden werd ik gegrepen door een idee dat je in de ogen van mensen wel gek moest zijn om (nog) te geloven. Ik schreef er een hele roman over. Mijn achtste roman, maar de eerste die werd uitgegeven, misschien omdat ik deze keer zo dicht bij mezelf bleef.

  2. gerkotempelman · · Beantwoorden

    Prachtig stuk Stefan. Dank voor deze heldere kijk. Ik denk inderdaad dat een keerzijde van een manifest is dat de aandacht wordt afgeleid van een oplossing.

    Het is nù nodig voor ons als jonge theologen om het heft in eigen handen te nemen. Een manifest kan daarbij de constatering van een probleem zijn, maar het is in geen geval de oplossingen. Het probleem (manifest) is niet nieuw, de oplossingen (actie) moeten nieuw zijn.

    Maar de oplossingen vereisen het meeste moed, en zoals Stefan zegt, zijn makkelijker gezegd (manifest) dan gedaan (actie). Hebben we die moed? Ik denk dat deze bijdrage van Stefan nòg weer een aansporing is, en dat we nu in antwoord moeten zeggen: aan het werk.

  3. Nóg gekkere dingen?

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: