Preken met beide benen in de cultuur

door ds. Annelies van de Steeg
Enigzins verbouwereerd dat een onderzoek naar preken zoveel aandacht kan genereren, pak ik mijn preek van afgelopen zondag er weer eens bij. Een voor mijn doen lange preek (bijna 3 bladzijden in 14pt) over de perikoop die op het leesrooster stond: Marcus 9:14-29. Jezus geneest een bezeten jongen. In mijn preek heb ik gefocust op geloof. ‘Ik geloof, kom mijn ongeloof te hulp’, zegt de vader van de jongen. Wat is geloof nu eigenlijk? En wat gebeurt er als je gelooft?
Zou mijn preek antwoord hebben gegeven op ‘vragen waar gelovigen werkelijk mee zitten’? Zouden mensen iets teruggehoord hebben van de ‘dilemma’s die voortvloeien uit het maatschappelijk debat’ (citaten uit het voorpagina artikel van Trouw 18-09-2012)? De Leede en Stark constateren in hun onderzoek dat de ‘kwaliteit’ van preken onder de maat is en dat veel dominees worstelen met de vraag hoe zo te preken dat het ‘er toe doet’.
Ik ben een jonge dominee en een dominee 2.0. Ik herken de worsteling die De Leede en Stark beschrijven. Het tot stand laten komen van een preek van zo’n 10-15 minuten is al een worsteling op zich. Soms begint de worsteling al met tijdgebrek; te weinig tijd en rust om me er aan te zetten. Soms mis ik bronnen om uit te putten. Afgelopen zondag preekte ik over geloven. Wat is geloven en hoe verhouden zich geloof en ongeloof? Gelukkig kwam Berkhof mij te hulp. Geloof is een sprong. Die gedachte werkte ik uit in de preek. Ja, en vaak worstel ik om aan te sluiten bij mijn hoorders. Er zit dan ook een leeftijdsverschil van +50 jaar tussen hen en mij. Maar de kwetsbare mensen waar ik mee werk als predikant-geestelijk verzorger in de ouderenzorg, kunnen het nergens anders halen. Dat maakt de druk om ‘relevant’ te zijn, misschien nog wel groter.
Wat helpt de dominee om relevant te zijn in deze tijd? Geloofsdogma’s en kaders zijn weggevallen, aldus De Leede en Stark. Ik ben opgegroeid in een tijd die geen geloofsdogma’s en kaders meer kende. Ik ervaar niet de last van dat ‘wegvallen’. Als postmodern kind van mijn tijd ga ik op zoek naar mijn eigen ‘kaders’ en zoek ik er naar om van dag tot dag te leven vanuit de boodschap van het evangelie. En als dominee (2.0.) heb ik er voor gekozen te staan in de christelijke traditie en die uit te dragen.
Daarnaast schrok ik van het opgeheven vingertje. Volgens De Leede en Stark klinkt er veel cultuurpessimisme door in de preken die zij onderzochten. Ik hoop dat ik dat kan vermijden. Ik sta met beide benen in de cultuur. Geloof en ongeloof zijn me beiden niet vreemd. Pessimisme wil ik niet in mijn preken laten doorklinken, wel realisme. En hoop.
Heeft de dominee 2.0. nog antwoorden? Jazeker wel. Langzaamaan ontstaan nieuwe kaders, fragmentarischer dan de oude misschien. Deze kaders richten zich meer dan voorheen op leven als christen in de wereld. En er ontstaat een spiritualiteit van het alledaagse, een kleine theologie. Die geven handvatten om grote woorden als ‘Koninkrijk’, ‘zonde’, ‘vergeving’, ‘geloof’ en ‘God’ eenvoudig uit te leggen zonder ze te versimpelen.
Dit alles is geen garantie voor immer relevante preken. Ook de dominee 2.0. is de worsteling niet voorbij. Ik vraag me regelmatig af ‘heb ik echt iets te zeggen?’ Die vraag gaat soms heel diep. Maar ik wil als hoopvolle realist op de kansel staan.
Heer, ik preek, maar kom mijn preekkunde te hulp.

5 reacties

  1. Als je blog uit zou gaan werken tot een preek, gaan ‘ze’ op de banken staan. Dit is 18 karaats 2.0

  2. Ha Annelies,

    Mooie blog zeg! Herkenbare worsteling die je beschrijft. En iets zegt mij dat het oprechte, authentieke zoeken dat je beschrijft, nu juist precies ds. 2.0 is: preken in deze tijd. De enige manier om relevant te preken is volgens mij voor jezelf, als predikant, nagaan waar deze preek jou zelf raakt en wat het voor verschil maakt dat je gelooft. Niet een opdissen van dogma’s, maar een delen van ervaringen verbonden met een rijke traditie en het leven hier en nu. Nou, nu ga ik zelf preken… Dank, Annelies, voor het delen hiervan!

    Greetz,

    Martin

  3. Met zulke wollig taalgebruik bereik je geen mensen. Blijkbaar heb je gewoon geen boodschap te vertellen en hebben de mensen ook geen boodschap aan je gewauwel. Overweeg een baantje in de reclame ofzo.

  4. […] voor daklozen in een opvanghuis in New York. Waar ik tegen aan liep werd al verwoord door een andere blogger: ‘heb ik echt iets te zeggen’? Eerlijk antwoord: nee. Ik sta te ver van deze mensen af, en ik […]

  5. Dag Annelies, je blog heeft me erg aan het denken gezet, vooral je vraag: ‘heb ik iets te zeggen’. Ik herken dit duidelijk en waardeer je openheid er over.
    Toch mis ik iets in je bijdrage. Je vraagt of jouw preken relevant zijn, en je worstelt er duidelijk mee, om meerdere redenen. Maar wat zijn relevante preken?

    Ik merk dat je het vooral hebt over wat jij te zeggen hebt, en hoe dat aansluit bij de belevingswereld van toehoorders. Maar is dat hoe je zou moeten proberen ‘relevant’ te zijn? Zit de relevantie van een preek niet vooral in het verhaal dat je vertelt, namelijk het evangelie?

    In alle reacties die ik tot nu toe gelezen heb mis ik dat aspect. Volgens velen moeten predikanten aansluiten bij maatschappelijke thema’s, maar ik kan me niet voorstellen dat zoiets het belangrijkste onderwerp van een preek is. Want de kerk is de enige plek die juist het evangelie vertelt. Alle andere (maatschappelijke) thema’s zijn ook elders te krijgen. Zijn veel kerken die exclusiviteit niet een beetje vergeten?

    En als je dat evangelie dan vertelt, gaat het dan om ‘kaders’ voor grote begrippen, of om het verhaal van het evangelie, waarbinnen zoveel grote begrippen een plek hebben?

    Ik heb mijn eigen beschouwingen hierover in een blog verwoord. Als je tijd hebt, hoor ik graag je reactie.

    kijk op: http://gtempelman.wordpress.com/2012/09/29/relevant-preken/#more-96

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers op de volgende wijze: